„Wygnali Bieruta z trybuny. Szczeciński kwiecień 1946”

„Wygnali Bieruta z trybuny. Szczeciński kwiecień 1946” – to tytuł wystawy, którą można obejrzeć w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie. Ekspozycja opowiada historię i konsekwencje pierwszego antykomunistycznego wystąpienia harcerzy, które w zamyśle komunistów miało być propagandowym manifestem poparcia ówczesnej władzy. Tymczasem przerodziło się w wiec poparcia dla Stanisława Mikołajczyka.

W kwietniu 1946 roku w Szczecinie pod nazwą „Trzymamy Straż nad Odrą” komuniści zorganizowali zlot harcerzy.  Chcieli w tym samym pokazać sukces nowej władzy, jakim było przypieczętowanie włączenia ziem zachodnich i północnych do Polski. W zlocie uczestniczyło około 50 tys. osób, w tym około 15 tys. harcerzy. W wydarzeniu udział wzięli udział także przedstawiciele władz na czele z prezydentem Bolesławem Bierutem, Michałem Rolą-Żymierskim, Edwardem Osóbką-Morawskim i Stanisławem Mikołajczykiem. 

13 kwietnia 1946 roku na trybunie honorowej u stóp Wałów Chrobrego w Szczecinie miało dojść do pierwszego, od bardzo długiego czasu, otwartego wystąpienia Bieruta i Mikołajczyka. W powitaniu oficjalnych gości pominięto jedynie Mikołajczyka. Gdy zaczął przemawiać Bierut młodzież podniosła okrzyki: „Mikołajczyk!”, „Precz z Bierutem”, „Precz z komuną”. Bolesław Bierut musiał zrezygnować z wygłoszenia mowy i w pośpiechu opuścił trybunę honorową.

 „Pierwszoplanową rolę w wydarzeniach szczecińskich odegrała młodzież harcerska, która odważyła się wykrzyczeć prawdę. To właśnie z ust młodych Bierut usłyszał w twarz, co o nim sądzi cała Polska” – podkreślił Mateusz Szpytma, wiceprezes IPN na otwarciu wystawy w Muzeum.

 Jak dodał, to wydarzenie wpłynęło na odwołanie świętowania 3 maja 1946 roku, przez komunistów, którzy obawiali się podobnych protestów w innych miejscach Polski.

„Zresztą mieli rację, bo niezależne rocznicowe manifestacje, do których doszło m.in. w Krakowie, miały wymiar antykomunistyczny. Był to kolejny sygnał dla Bieruta, że władza musi podejść bardzo poważnie do przygotowanego już wówczas referendum ludowego” –  wyjaśniał wiceprezes IPN.

Wystawę zorganizowano w 80. rocznicę przeprowadzenia przez komunistów referendum ludowego, które stało się jednym z mitów założycielskich Polski „ludowej” . Mimo atmosfery zastraszenia, 30 czerwca 1946 roku wielu Polaków liczyło, że w wolny i nieskrępowany sposób wypowiedzą się o przyszłości swojego kraju. Wkrótce okazało się, jak bardzo się mylili, gdyż wyniki głosowania zostały przez komunistów sfałszowane.

Wystawę przygotowaną przez Piotra Semkę i Artura Kubaja ze szczecińskiego oddziału IPN można oglądać w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL codziennie z wyjątkiem poniedziałku, w godzinach 10.00 – 16.00. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających do 15 września 2026 roku.

_{IPN, publikacja „Wygnali Bieruta z trybuny. Szczeciński kwiecień 1943” A. Kubaja i P.Semki}